การรักษาการนอนกัดฟันมุ่งจัดการผลกระทบ เช่น ฟันสึกและปวดขากรรไกร มากกว่าการกำจัดนิสัยกัดฟันเอง บทความนี้อธิบายสาเหตุและอาการ ความแตกต่างระหว่างเมาท์การ์ดทั่วไปกับเฝือกสบฟันจากคลินิก บทบาทของโบท็อกซ์ และเกณฑ์เลือกการรักษาตามสภาพฟัน กล้ามเนื้อ และข้อต่อของแต่ละคน1. การรักษาการนอนกัดฟัน แก้นิสัยกัดฟันได้ไหม?
ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาที่ยืนยันแล้วว่าทำให้การนอนกัดฟันหายไปได้หมด แต่ความเสียหายของฟันหรือความไม่สบายของกล้ามเนื้อขากรรไกรสามารถจัดการได้ตามสภาพของแต่ละคนครับ
การกัดฟันแบ่งได้เป็นการนอนกัดฟันที่เกิดขณะหลับ และพฤติกรรมกัดเน้นฟันหรือเกร็งขากรรไกรขณะตื่น
ผมแบ่งแนวทางการดูแลออกเป็นสามด้านหลักครับ
| แนวทางการดูแล | รายละเอียดหลัก |
|---|---|
| บรรเทาอาการ | พิจารณายาคลายกล้ามเนื้อหรือโบท็อกซ์ ตามอาการปวดและความตึงของกล้ามเนื้อขากรรไกร |
| ปกป้องฟัน | จัดการการสึกและความเสียหายด้วยเฝือกสบฟันและการบูรณะฟันที่จำเป็น |
| ปรับพฤติกรรม | ทบทวนความเครียดและพฤติกรรมการใช้ชีวิต และรู้ตัวเมื่อกัดเน้นฟันตอนกลางวัน |
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่นอนกัดฟันจะต้องรับการรักษา
หากอาการน้อยและฟันสึกไม่ชัดเจน สามารถติดตามอาการและเริ่มจากการปรับพฤติกรรมได้
โดยเฉพาะตอนกลางวัน ควรปิดริมฝีปากสบายๆ แต่ให้ฟันบนและฟันล่างแยกจากกัน เริ่มได้จากการสังเกตตัวเองบ่อยๆ ว่ากำลังเกร็งขากรรไกรอยู่หรือไม่ครับ
2. จะรู้ได้อย่างไรว่าเรานอนกัดฟัน?
การนอนกัดฟันขณะหลับนั้นเจ้าตัวรู้ได้ยาก และแม้ไม่มีเสียงก็อาจกำลังกัดเน้นฟันอยู่
ที่จริงผมเองก็เผลอกัดเน้นฟันบ้างเวลาจดจ่อกับการรักษา และมีการนอนกัดฟันด้วย ทพ. คิม กอนมิน ผู้อำนวยการคลินิก ก็นอนกัดฟันค่อนข้างมาก และเคยเล่าว่าเขี้ยวและฟันกรามของตนสึกแล้ว
ลองสังเกตว่ามีการเปลี่ยนแปลงต่อไปนี้หรือไม่
| จุดที่ควรสังเกต | การเปลี่ยนแปลงที่อาจพบ |
|---|---|
| ขากรรไกรตอนเช้า | ขากรรไกรตึง หรือรู้สึกหนักบริเวณขมับ |
| ฟันเสียว | มีฟันที่เสียวมากขึ้นกว่าเดิม |
| กระพุ้งแก้มด้านใน·ข้างลิ้น | เห็นรอยฟันกด |
| ฟันกราม | ด้านบดเคี้ยวสึกจนแบน |
| ฟันหน้า | ปลายฟันบางลงและดูโปร่งแสง |
| หลังตื่นนอนทันที | รู้สึกปวดหรือเสียวฟัน |
แน่นอนว่าอาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากการนอนกัดฟันเสมอไป ฟันเสียวและปวดขากรรไกรอาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้
จึงสำคัญที่จะตรวจการสึกของฟัน กล้ามเนื้อ และการเคลื่อนไหวของขากรรไกรไปพร้อมกัน แทนการตัดสินจากอาการเพียงอย่างเดียว
3. การนอนกัดฟันเกิดจากอะไร? ความเครียดเป็นสาเหตุหรือไม่?
ความเครียดเป็นหนึ่งในปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการนอนกัดฟัน
แต่การนอนกัดฟันไม่ได้เกิดจากความเครียดทั้งหมด
หลายปัจจัยอาจมีผล เช่น แรงกดดันจากงานหรือการเตรียมสอบ การดื่มแอลกอฮอล์บ่อย การบริโภคคาเฟอีน สภาพการนอน และยาบางชนิด
โดยเฉพาะการนอนกัดฟันขณะหลับ เป็นที่ทราบกันว่าเป็นพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมของระบบประสาทส่วนกลาง มากกว่าเป็นเพียงปัญหาการสบของฟัน แต่กลไกที่แน่ชัดยังอยู่ระหว่างการศึกษา
ดังนั้น การปรับการสบฟันหรือลดความเครียดจึงไม่ได้ทำให้การนอนกัดฟันหายไปเสมอไป
ในชีวิตประจำวัน การรู้ตัวเมื่อกัดเน้นฟันตอนกลางวันและฝึกผ่อนคลายขากรรไกรอาจช่วยได้ การนอนอย่างสม่ำเสมอ การจัดการความเครียด และการลดแอลกอฮอล์·คาเฟอีน·การสูบบุหรี่ ก็พิจารณาร่วมด้วยได้
4. นอนกัดฟันรุนแรงทำให้ฟันสึกหรือร้าวได้ไหม?
เมื่อแรงมากจากการกัดฟันเกิดซ้ำๆ ฟันอาจสึกหรือร้าว และกล้ามเนื้อขากรรไกรอาจล้าสะสม
เมื่อเคลือบฟันที่ผิวสึกจนเนื้อฟันด้านในเผยออก อาจเกิดอาการเสียวฟัน แรงที่เกิดซ้ำๆ ยังเป็นภาระต่อฟันที่ร้าวอยู่แล้วด้วย
ฟันเทียม เช่น ครอบฟัน อินเลย์ และลามิเนตวีเนียร์ อาจเสียหายได้ ส่วนฟันเทียมบนรากเทียมก็อาจเกิดปัญหา เช่น แตกหักหรือสกรูหลวม ซึ่งเกี่ยวข้องกับแรงที่เกิดซ้ำๆ
เมื่อกล้ามเนื้อขากรรไกรทำงานมากเกินไป อาจรู้สึกขากรรไกรตึงตอนเช้าหรือปวดศีรษะบริเวณขมับ
แต่ฟันสึกไม่ได้แปลว่าตอนนี้นอนกัดฟันรุนแรงเสมอไป อาจเป็นการสึกที่เกิดในอดีต หรือได้รับผลจากอาหารที่เป็นกรดหรือสาเหตุอื่นก็ได้
สิ่งสำคัญไม่ใช่ดูแค่ว่าจะบูรณะฟันที่สึกอย่างไร แต่ต้องดูด้วยว่าฟันสึกเพราะอะไร
5. เมาท์การ์ดกันกัดฟันกับเฝือกสบฟันจากคลินิกต่างกันอย่างไร?
ทั้งสองอย่างใช้ปกป้องฟันได้ แต่ต่างกันที่ขั้นตอนการทำและวิธีตรวจการสบของฟัน
เมาท์การ์ดที่วางขายทั่วไปมักเป็นแบบสำเร็จรูปหรือแบบแช่น้ำอุ่นเพื่อปรับรูปทรง อาจช่วยลดการสึกของฟันได้ชั่วคราว แต่ยากที่จะสะท้อนการสบฟันหรือสภาพข้อต่อขากรรไกรของแต่ละคนได้เพียงพอ
| หัวข้อ | เมาท์การ์ดทั่วไป | เฝือกสบฟันเฉพาะบุคคลจากคลินิก |
|---|---|---|
| ขอบเขตที่พิจารณา | เน้นปกป้องฟัน | พิจารณาฟัน·การสบฟัน·สภาพขากรรไกร |
| วิธีการทำ | สำเร็จรูปหรือขึ้นรูปด้วยความร้อน | ทำเฉพาะบุคคลจากการสแกนช่องปาก·พิมพ์ปาก |
| การแยกแยะสาเหตุ | ไม่มีขั้นตอนวินิจฉัยแยก | ออกแบบหลังประเมินกล้ามเนื้อ·ข้อต่อ |
| การปรับการสบฟัน | ปรับละเอียดเฉพาะบุคคลได้จำกัด | ตรวจและปรับการสบฟัน |
| เหมาะกับกรณี | ปกป้องฟันชั่วคราว | พิจารณาตามความเสียหายหรืออาการที่เกิดซ้ำ |
ที่คลินิกทันตกรรมยอนเซกอนโฮ เราพิจารณาเฝือกสบฟันเมื่อมีนิสัยกัดฟันหรือกัดเน้นฟันชัดเจน มีปัญหากล้ามเนื้อและข้อต่อร่วมด้วย หรืออาการรุนแรง
หากจำเป็นต้องใช้เฝือกสบฟัน ผมจะตรวจโครงสร้างขากรรไกรและสภาพข้อต่อ และ ทพ. คิม กอนมิน ผู้อำนวยการคลินิก ทันตแพทย์เฉพาะทางทันตกรรมประดิษฐ์ จะออกแบบและปรับการสบฟัน
หลังทำอุปกรณ์แล้วก็จะตรวจสภาพซ้ำทุกเดือนและปรับในส่วนที่จำเป็น ทั้งนี้ ระยะห่างและจำนวนครั้งในการปรับอาจแตกต่างกันตามอาการและสภาพช่องปากของแต่ละคน
เฝือกสบฟันไม่ใช่อุปกรณ์ที่ทำให้การนอนกัดฟันหายไป แต่เป็นอุปกรณ์เพื่อปกป้องฟันและจัดการภาระ
นอกจากนี้ แม้ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์ทั่วไปทุกชิ้นที่ก่อปัญหา แต่อุปกรณ์ที่ไม่พอดีอาจทำให้ขากรรไกรไม่สบายมากขึ้น หากใส่เมาท์การ์ดแล้วตอนเช้าขากรรไกรไม่สบายกว่าเดิม ควรตรวจความพอดีของอุปกรณ์และการสบฟัน
หากมีเพียงกล้ามเนื้อตึงเล็กน้อยหรือฟันเสียหายไม่ชัดเจน ผมจะไม่แนะนำอุปกรณ์ตั้งแต่แรกครับ
6. ควรพิจารณาโบท็อกซ์รักษาการนอนกัดฟันในกรณีใด?
โบท็อกซ์เป็นวิธีที่ใช้ลดการทำงานมากเกินไปของกล้ามเนื้อขากรรไกรได้ โดยพิจารณาเป็นการรักษาเสริมเมื่อปัญหาหลักคือกล้ามเนื้อตึงหรือปวด
ส่วนใหญ่จะพิจารณากล้ามเนื้อแมสซีเตอร์บริเวณแก้มและกล้ามเนื้อเทมพอราลิสบริเวณขมับ โบทูลินัมท็อกซินยับยั้งสัญญาณที่ส่งจากเส้นประสาทไปยังกล้ามเนื้อ ทำให้แรงหดตัวของกล้ามเนื้อลดลงชั่วคราว
งานวิจัยบางชิ้นพบว่าการทำงานของกล้ามเนื้อบดเคี้ยวลดลง แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะปวดน้อยลงหรือกัดฟันน้อยครั้งลง หลักฐานด้านผลระยะยาวและความปลอดภัยก็ยังมีข้อจำกัด
เป้าหมายการรักษาต่างจากโบท็อกซ์ลดกรามเพื่อความงาม แต่เนื่องจากออกฤทธิ์ที่กล้ามเนื้อบดเคี้ยวเดียวกัน แรงบดเคี้ยวอาจเปลี่ยนไปหรือโครงหน้าอาจดูอ่อนลง ขึ้นกับตำแหน่งและปริมาณที่ฉีด
ผมเป็นกรรมการสมาคมทันตกรรมความงามเกาหลี (KADA) และมีส่วนร่วมในการสอนเรื่องโบทูลินัมท็อกซินบริเวณใบหน้า ในการรักษาการนอนกัดฟันก็เช่นกัน ผมพยายามพิจารณาก่อนว่าการรักษานั้นจำเป็นสำหรับสภาพกล้ามเนื้อในตอนนี้หรือไม่ มากกว่าดูแค่ว่าฉีดได้หรือไม่
หากปัญหาอยู่ที่ข้อต่อเองมากกว่ากล้ามเนื้อ อาจพิจารณาแนวทางอื่น รวมถึงการฉีดยาเข้าข้อต่อ เช่น PDRN
ผมได้อธิบายการออกฤทธิ์ของโบท็อกซ์และเกณฑ์เลือกการรักษาไว้โดยละเอียดใน โบท็อกซ์รักษาข้อต่อขากรรไกรได้ผลไหม? การเลือกรักษาที่ต่างกันตามสาเหตุของอาการปวด ครับ
7. ตัดสินใจรักษาการนอนกัดฟันหลังตรวจอะไรบ้าง?
การรักษาการนอนกัดฟันเริ่มจากการแยกว่าเป็นปัญหากล้ามเนื้อ ปัญหาข้อต่อ หรือทั้งสองอย่างร่วมกัน เป็นอันดับแรก
ที่คลินิกทันตกรรมยอนเซกอนโฮ เราตรวจสภาพตามลำดับดังนี้
1. ตรวจประวัติการเจ็บป่วยและพฤติกรรม
สอบถามอาการและพฤติกรรมการใช้ชีวิต
2. สังเกตกล้ามเนื้อและการเคลื่อนไหวของขากรรไกร
คลำกล้ามเนื้อขากรรไกร และสังเกตการอ้าปากและหุบปาก
3. การตรวจทางภาพรังสี
นอกจากการถ่ายภาพรังสีทั่วไป จะถ่าย TMJ พาโนรามิกเพื่อดูข้อต่อขากรรไกร และหากจำเป็นจะใช้ TMJ CT ตรวจโครงสร้างกระดูกของข้อต่ออย่างละเอียด
4. ตรวจฟันและการสบฟัน
ตรวจด้วยว่าฟันสึกไปมากเพียงใด และฟันบนกับฟันล่างสบกันอย่างไร
เพราะการตรวจภาพรังสีเพียงอย่างเดียวไม่สามารถตัดสินปัญหาของกล้ามเนื้อหรือข้อต่อได้ทั้งหมด
ตามผลตรวจ อาจเพียงปรับพฤติกรรมและติดตามอาการ หรืออาจพิจารณาเฝือกสบฟัน การรักษากล้ามเนื้อ หรือการบูรณะฟันที่เสียหาย
หากขากรรไกรมีเสียงหรือรู้สึกติดขัด ควรตรวจแยกสภาพข้อต่อนอกเหนือจากการนอนกัดฟันด้วย เนื้อหาที่เกี่ยวข้องสรุปไว้ใน ขากรรไกรมีเสียงกึก ต้องรักษาไหม? สาเหตุและสัญญาณอันตราย แล้ว
คำอธิบายเกี่ยวกับปัญหาข้อต่อขากรรไกรโดยรวม ดูได้ที่หน้า การรักษาข้อต่อขากรรไกร เช่นกัน
ส่งท้าย
การนอนกัดฟันไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องใส่เมาท์การ์ดหรือฉีดโบท็อกซ์
ผมคิดว่าสิ่งสำคัญคือการแยกก่อนว่าตอนนี้จำเป็นต้องรักษา หรือสามารถปรับพฤติกรรมและติดตามอาการได้
สิ่งที่ต้องดูก่อนจะเลือกอุปกรณ์ใด คือ ฟันและขากรรไกรของเรากำลังรับภาระแบบใดอยู่ในตอนนี้ ครับ
นี่คือเหตุผลที่ผมนึกถึงการรักษาที่ควรทำ ก่อนการรักษาที่ทำได้ครับ
ผู้ตรวจทาน: ทพ. พัค จีโฮ ผู้อำนวยการ ศัลยแพทย์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล
*เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทางการแพทย์ทั่วไป แนวทางการรักษาจริงอาจแตกต่างกันตามอาการและผลตรวจของแต่ละบุคคล*
เอกสารอ้างอิงและแหล่งที่มา
- สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะใบหน้าแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDCR). Bruxism.
สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย อุปกรณ์ปกป้องฟัน และการปรับพฤติกรรมสำหรับการนอนกัดฟัน
https://www.nidcr.nih.gov/health-info/bruxism - Journal of Oral Rehabilitation (2025). Updating the Bruxism Definitions: Report of an International Consensus Meeting.
ฉันทามติของผู้เชี่ยวชาญนานาชาติเรื่องนิยามและการประเมินการกัดฟันขณะหลับและขณะตื่น
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40312776/ - Journal of Dentistry (2021). The efficacy of occlusal splints in the treatment of bruxism: A systematic review.
ประสิทธิผลของเฝือกสบฟัน (occlusal splint) ในการจัดการการนอนกัดฟัน และข้อจำกัดของหลักฐาน
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33652054/ - Dentistry Journal (2024). Efficacy and Safety of Botulinum Toxin in the Management of Temporomandibular Symptoms Associated with Sleep Bruxism: A Systematic Review.
ประสิทธิผล ความปลอดภัย และข้อจำกัดของงานวิจัยเกี่ยวกับการรักษาด้วยโบทูลินัมท็อกซินที่สัมพันธ์กับการนอนกัดฟันขณะหลับ
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11203296/